كامل جامع التّواريخ رشيد الدّين فضل اللّه « 1 » » منتشر ساخته و نقشه طبع تمام آن كتاب را و چگونگى تقسيم آن را به مجلّدات مختلفه متقاربه المقدار در آن رساله ريخته بود مع‌ذلك كلّه به اقرار خود او در كتاب « تاريخ ادبيات فارسى » ( ج 2 ص 435 ح ) در تمام عمر خود به نسخه‌اى از اين قسمت جامع التّواريخ طبع برزين بر نخورده بود . و راقم سطور به زحمت زياد و تفتيش ده بيست‌ساله بالاخره به حمد اللّه موفّق شد كه هر سه مجلّد آن را متدرّجا به دست آورد . مقصود آنست كه اگر يكى از قرّاء اين مقاله كه به تاريخ مغول اهمّيّتى مىدهد به دوره‌اى از اين كتاب نفيس مصادف شد بايد قدر آن را بداند و به هر بها كه باشد نگذارد از چنگ او بيرون رود . قسمت ديگر از مجلّد اوّل از جامع التّواريخ كه تاكنون به طبع رسيده و بلافاصله بعد از قسمت سابق الذّكر طبع برزين مىآيد فصل راجع به تاريخ اولاد و جانشينان چنگيز خان است كه در غير ايران يعنى در مغولستان و چين و تركستان و دشت قبچاق و جنوب روسيه و آن نواحى سلطنت كرده‌اند ، و آن عبارت است اوّلا از تاريخ سلطنت اوكتاىقاآن پسر و جانشين بلافصل چنگيز خان ، و سپس تاريخ برادران اوكتاىقاآن چوچى و جغتاى و تولوى ، و پس از آن تاريخ كيوك خان بن اوكتاىقاآن و منكو قاآن ابن تولوى بن چنگيز خان و برادر او قوبيلاى قاآن و بالاخره تيمور قاآن ابن چيم‌كيم بن قوبيلاى قاآن پادشاه معاصر مؤلّف . تمام اين قسمت به سعى و اهتمام مسيو بلوشه « 2 » مستشرق فرانسوى و به خرج اوقاف گيب با حواشى فوق‌العاده مفصّل و مبسوط كه بسيارى از اوقات از متن كتاب فقط يك سطر بالاى صفحه باقى مانده و مابقى صفحه تمام حواشى است در سنهء 1911 م در شهر ليدن از بلاد هلاند به طبع رسيده است در 617 متن « 3 » و 72 صفحه ضميمهء فرانسوى . و مسيو بلوشه كار بسيار خوبى كه در طبع اين قسمت نموده اينست كه برعكس برزين كه چنان كه گفتيم جميع فصول معترضهء راجع به تاريخ اقوام غير مغول را از بين انداخته او يعنى بلوشه تمامت اين‌گونه فصول را در اين قسمت از جامع التّواريخ كه خود مباشر طبع و تصحيح آن بوده عينا و بدون تصرّف به طبع رسانيده

--> ( 1 ) - Suggestions for a complete edition of the Jamiu't - Tawarikh of Rashid'd - Din Fadlu'llah , by Edward G . Browne , in the JRAS , January , 1908 . ( 2 ) - Mr . Edgard Blochet . ( 3 ) - اين 617 صفحه متن چاپ بلوشه معادل است با 71 ورق يا 142 صفحه از جامع التّواريخ نسخه خطّى بريتيش ميوزيوم نمرهء Add . 7628 ( اوراق 539 - 610 ) كه بلوشه در حواشى خود از آن هميشه به حرف تعبير مىكند ، و بعبارة اخرى هر صفحه‌اى از نسخهء خطّى لندن به نحو متوسّط در چهار صفحه و نيم چاپى به طبع رسيده است . مقصود دادن ميزانى است تقريبى از مقدار حواشى بلوشه .